Latent İlmekler

Latent İlmekler, Anadolu'nun halı ve kilim motiflerinden doğan bir gerçek zamanlı görüntü çalışmasıdır. Bu motifler, 9.000 yıl boyunca kuşaktan kuşağa, çoğu zaman tezgâhın başındaki isimsiz kadınların eliyle taşınmış en köklü görsel hafıza alanlarımızdan biridir.

Bu çalışma, sanatçının Yıldız Teknik Üniversitesi Sanat ve Tasarım Doktora Programı kapsamında yürüttüğü "Derin Öğrenme Tabanlı Yapay Zekâ Algoritmaları ile Türk Halı ve Kilim Motiflerinden Özgün Kompozisyonların Oluşturulması" başlıklı tez araştırmasından doğmuştur. Dokumacılık gibi geleneksel zanaatlara gömülü bedensel bilgi ile yüksek düzeyde yapılandırılmış algoritmik mantık arasındaki gerilim, çalışmanın temelini oluşturur.

Kültürel bellek burada nostaljik bir geçmiş nesnesi olarak değil, hesaplamalı sistemler içinde yaşamaya devam eden canlı bir veri olarak ele alınır. 700'den fazla eser, 48 yöre ve 9.000 yıllık bir gelenek, sanatçının kendi kurduğu arşivde bir araya getirilir. Bu motiflerin açık dijital arşivi henüz bulunmadığı için, çalışma hem bir sanat eseri hem de bir arşiv kurma edimi olarak konumlanır.

Motifin taşıdığı yapısal bilgi — ritim, tekrar, simetri — hesaplamalı mantık içinde sınanırken, dokumanın geri çağrılamayan tarafı bir kayıp olarak işaretlenir.

Gösterilen şey sabit bir görüntü değildir, her an yeniden dokunan canlı bir sistemdir. Çıktı önceden kaydedilmiş bir video değil, her gösterimde kendi arşivinden farklı biçimde türeyen gerçek zamanlı bir görüntü olarak var olur.

İzleyicinin varlığı akışı doğrudan belirler: etkileşim yoğunlaştığında biçimler parçalanır, dağılır, çarpışır; izleyici durulduğunda meditatif örüntülere dönülür — nefes, akış, dokuma.

Yapay zekâ burada özerk bir üretici olarak değil; belleğin, yazarlığın ve maddi tarihin yeniden müzakere edildiği bir alan olarak belirir. Bir ilmek bir düğümdür, düğüm de bellektir; bu zincire bugünden dijital bir halka eklenir.